How to กู้ร่างกาย ให้หายอักเสบเรื้อรัง

คุณกำลังมีอาการแบบนี้อยู่หรือไม่คะ มีความอ่อนเพลียเมื่อยล้าเป็นประจำ มีความเจ็บปวดตามร่างกายตึงคอบ่าไหล่หลัง ปวดตึงตามข้อไม่หายสักที มีภาวะซึมเศร้าหรือวิตกกังวลแบบไม่มีสาเหตุหลัก น้ำหนักขึ้นหรือลงง่าย ติดเชื้อเรื้อรังป่วยเดือนเว้นเดือน โดยเฉพาะหลังการติดเชื้อจะฟื้นกลับมามีแรงยากกว่าเดิม ระบบย่อยมีปัญหาท้องอืด ปวดท้อง ท้องผูก ปากแห้งคอแห้งรู้สึกกระหายน้ำตลอดเวลา ตัวรุมๆเหมือนมีไข้ต่ำๆ แต่วัดปรอททีไรไม่เคยมีไข้เลย หากใครมีอาการตามนี้ คุณอาจมีภาวะอักเสบเรื้อรังอยู่ค่ะ

การอักเสบเรื้อรัง หรือ Chronic Inflammation เป็นการอักเสบในระดับต่ำ ที่ไม่ได้มีไข้สูงเหมือนการอักเสบเฉียบพลันจากการติดเชื้อ ซึ่งมักจะมาจากไวรัสหรือแบคทีเรียที่เมื่อรักษาให้ยาก็หาย แต่การอักเสบเรื้อรังนี้กินระยะเวลายาวนานกว่าการอักเสบทั่วไป อาจเป็นหลักเดือนหรือปี ทำให้ร่างกายอยู่ในสภาวะที่ตื่นตัวตลอดเวลา และเมื่อเวลาผ่านไปเรื่อยๆ การอักเสบเรื้อรังนี้จะส่งผลต่อเนื้อเยื่อและอวัยวะต่างๆ ในร่างกาย และก่อให้เกิดเป็นโรคเรื้อรังได้ในที่สุด

โดยสาเหตุของการอักเสบเรื้อรังนั้นมีความเป็นไปได้จากหลายสาเหตุ ได้แก่

  1. เกิดหลังจากการอักเสบเฉียบพลันที่ไม่ได้รับการรักษา เช่น การติดเชื้อหรือการบาดเจ็บต่างๆ เช่น หลังติดเชื้อโควิดแล้วมีอาการ Long Covid ตามมา
  2. โรคแพ้ภูมิตัวเอง Autoimmune ภูมิต้านทานทำร้ายตัวเอง เช่นปวดข้อเรื้อรังนานวันเข้าเป็นรูมาตอยด์ หรือการอักเสบของต่อมไทรอยด์ประเภท Hashimoto Thyroiditis ทำให้เกิดภาวะไทรอยด์ต่ำ น้ำหนักเพิ่มขึ้นได้
  3. การสัมผัสกับสารที่ก่อให้เกิดอาการระคายเคืองเป็นเวลานาน เช่น สารเคมี มลภาวะต่างๆ เช่น PM2.5 เป็นต้น

นอกจากนี้ ยังอาจมีปัจจัยอื่นๆ อย่างการสูบบุหรี่, การดื่มแอลกอฮอล์, ภาวะน้ำหนักเกิน เบาหวาน รวมไปถึงความเครียดเรื้อรัง ที่ทำให้เกิดอาการอักเสบเรื้อรังที่ทวีความรุนแรงขึ้นได้อีกด้วย

โดยอาการต่างๆ ที่เกิดขึ้นอาจแสดงอาการเล็กน้อยไปจนถึงรุนแรง และคงอยู่เป็นเวลานานนับเดือนหรือปี ซึ่งหากปล่อยไว้ไม่รักษา เนื้อเยื่อต่างๆ รวมถึงอวัยวะในร่างกายอาจเกิดความเสียหาย และนำไปสู่โรคร้ายต่างๆ อย่างมะเร็ง, หัวใจ, ข้ออักเสบรูมาตอยด์, เบาหวานประเภทที่ 2, หอบหืด, ภาวะน้ำหนักเกิน, สมองเสื่อม ฯลฯ

เราจะรู้ได้อย่างไรว่ากำลังมีอาการอักเสบเรื้อรังอยู่?

นอกจากอาการที่เข้าข่ายข้างต้นแล้ว การตรวจเลือดทางห้องปฏิบัติการจะพบค่าสารอักเสบ เช่น CBC ESR CRP Interleukin และสารแอนติบอดี้บางตัวที่ผิดปกติ และมักพบในคนที่ไขมันเลือดสูงและน้ำตาลสูงเรื้อรังร่วมด้วย ซึ่งควรตรวจหาสาเหตุและรักษากับแพทย์ผู้มีองค์ความรู้

ทำอย่างไรถึงจะป้องกันและรักษาโรคอักเสบเรื้อรังได้แบบไม่ใช้ยา?

1.กินสารอาหารที่ช่วยลดกระบวนการอักเสบ เช่น

กลุ่มวิตามินบี 6 วิตามินบี 12 และกรดโฟลิก ที่มีมากใน ข้าวกล้อง ผักสีเขียวเข้ม ผักสีส้ม ที่มีเบต้าแคโรทีน เช่น บรอกโคลี แครอท ฟักทอง ส่วนวิตามินบี 12 มีอยู่ในเนื้อสัตว์ เนื้อแดง มีในกรณีที่มีฝุ่น PM2.5 หนาแน่น ฝุ่นละอองขนาดเล็กนี้จะส่งผลต่อโรคหลอดเลือดหัวใจตีบตันที่มีสารโฮโมซิสเทอีนในเลือดสูง การได้รับวิตามินบี 6 วิตามินบี 12 และโฟเลตสามารถลดโฮโมซิสเตอีนในเลือดได้

กลุ่มวิตามิน E Omega3 และ Healthy fat พบได้ในปลาหลายชนิด รวมทั้งอะโวคาโด วอลนัท เมล็ดแฟลกซ์ เมล็ดธัญพืช น้ำมันมะกอก น้ำมันงาม้อน ถั่ว ไข่แดง มีการศึกษาทางคลินิกในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในแหล่งที่มีฝุ่น PM 2.5 สูง การกินน้ำมันปลา 2 กรัม/วัน ช่วยลดผลกระทบต่อสุขภาพจากฝุ่นละอองขนาดเล็กนี้ได้

กลุ่มวิตามิน C ซัลโฟราเฟน และ เคอซิติน อยู่ในบรอกโคลี และผักกะหล่ำดอกต่างๆ.ผลไม้สด มะขามป้อม ตรีผลา ส้ม สตรอว์เบอร์รี่ แอปเปิ้ล แตงโม มะละกอ ทับทิม ผักสีเขียวเข้ม ใบบัวบก ผักโขม หัวหอม เป็นสารต้านอนุมูลอิสระที่สามารถช่วยลดความเสียหายทางพันธุกรรมของ DNA เมื่อสัมผัสกับอนุมูลอิสระที่จะทำลายเซลล์ และมีการศึกษาพบว่า การได้รับวิตามินซีจะช่วยเพิ่มภูมิคุ้มกันและลดอาการแพ้ต่อระบบต่างๆ เช่น ระบบทางเดินหายใจ อาการคันตา และแสบร้อน

ขมิ้นชัน เป็นอาหารและสมุนไพรต้านอักเสบชั้นดีเพราะมีสารสำคัญในกลุ่มเคอร์คูมินอยด์ (Curcuminoids) ที่มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ โดยจะทำหน้าที่ยับยั้งการหลั่งสาร COX-2 ซึ่งเป็นเอ็นไซม์ที่หลั่งเมื่อร่างกายเกิดอาการอักเสบ ปวด และบวม จึงมีที่ใช้ในคนที่มีอาการปวดข้อเรื้อรัง

โพรไบโอติกส์ (Probiotic) คือ จุลินทรีย์ขนาดเล็กชนิดหนึ่งที่อาศัยอยู่ในร่างกายมนุษย์ โดยเฉพาะในส่วนระบบทางเดินอาหาร รวมถึงในระบบอื่นๆ ของร่างกาย มีส่วนช่วยในการทำงานของระบบทางเดินอาหาร ช่วยดูดซึมอาหาร ป้องกันโรค สังเคราะห์วิตามินที่จำเป็นต่อร่างกาย เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน ทั้งยังช่วยป้องกันไม่ให้จุลินทรีย์ชนิดก่อโรคเกิดขึ้นในร่างกาย จึงช่วยลดสาเหตุของภาวะอักเสบเรื้อรังได้ มีอยู่ในโยเกิร์ต นมเปรี้ยวที่ไม่หวาน คีเฟอร์ ผักดอง กิมจิ มิโสะ เทมเป้ นัตโตะ น้ำส้มสายชูหมัก ชาคัมบูฉะ

นอกจากนี้ หากใครมีอาการเยอะควรงดการกินอาหารปิ้ง ย่าง ทอด หวาน มัน สารใส่สี ใส่กลิ่น ผงชูรสเพราะเร่งปฏิกิริยาอักเสบในร่างกาย รวมถึงดื่มน้ำให้เพียงพอ ในแต่ละวัน

2.นอนหลับให้มีคุณภาพ

คือ หลับง่าย และราบรื่น ไม่รู้สึกตัวระหว่างคืน ตื่นมาสดชื่นมีแรง เพราะระหว่างการนอนหลับ ความดันโลหิตจะลดลงและหลอดเลือดจะผ่อนคลาย หากนอนไม่พอจะกระตุ้นกระบวนการอักเสบได้เช่นกัน

3.พยายามรู้ทันความเครียดและรู้วิธีผ่อนคลาย

เพราะเมื่อมีอาการเครียดเรื้อรัง นอกจากจะทำให้เกิดความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันแล้ว ยังจะกดภูมิคุ้มกันในต่ำลงด้วย ซึ่งทั้งหมดนี้จะนำไปสู่การติดเชื้อได้ง่ายและการฟื้นตัวจากโรคได้ไม่ดีนักนานวันเข้า อาจทำให้เกิดโรคกลุ่มอาการภูมิต้านทานเนื้อเยื่อตัวเอง (Autoimmune Diseases) เช่น โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ (Rheumatoid Arthritis) และ โรคลำไส้ใหญ่อักเสบเรื้อรัง (Ulcerative Colitis) รวมทั้ง กลุ่มอาการแพ้ (Allergic Reaction) ต่างๆ เช่น โรคผิวหนังอักเสบ (Eczema) หรือ โรคหอบหืด (Asthma) ด้วย

4.ดูแลสุขภาพช่องปากและฟัน

หลายครั้งภาวะอักเสบเรื้อรังนี้ซ่อนตัวอยู่ในช่องปาก เช่น เหงือกอักเสบ อาการเหงือกบวม กดเจ็บ มีสีแดงเข้ม เลือดออกง่ายขณะใช้ไหมขัดฟันหรือแปรงฟัน เหงือกร่น มีกลิ่นปาก ฟันผุเรื้อรังที่ไม่ได้แก้ไข อาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น โรคหลอดเลือดสมอง โรคหัวใจ โรคเบาหวาน โรคทางระบบทางเดินหายใจ โรครูมาตอยด์ เพราะแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุของโรคปริทันต์อาจกระจายเข้าสู่กระแสเลือดผ่านทางช่องเหงือกได้เช่นกัน

ใครที่อ่านมาถึงตรงนี้แสดงว่าอาจมีอาการอักเสบเรื้อรังบ้างไม่มากก็น้อย อย่าลืมดูแลตัวเองแบบไม่เครียดกันนะคะ

พญ.กอบกาญจน์ ชุณหสวัสดิกุล (หมออ้อม)

Head of Business Development VIMUT HOSPITAL HOLDING COMPANY LIMITED ผู้ชำนาญการเวชศาสตร์ป้องกันท มีความชำนาญพิเศษด้าน Nutritional wellness & Integrative medicine กว่า 20 ปี จบการศึกษาแพทยศาสตรบัณฑิต โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ทั้งได้รับประกาศนียบัตรและการฝึกอบรมด้านอื่นๆ อีกหลายด้าน อาทิ

  • Advance training course in Acupuncture and Traditional Chinese Medicine, China, 2006 The American Board Certified in Nutrition Wellness, (CNW), USA, 2017
  • Training in Anthroposophy Training (IPMT program) from Switzerland, 2010-2019
  • Pressel Massage training, 2014
  • Regenerative medicine: new approach in hormonal treatment Symposium (WOSAAM), 2016
  • Advanced Nutrition for wellness, IFNW, Thailand, 2017
  • Integrative Functional Nutrition/Functional Foods for Chronic Disease Module 2, USA
  • Integrative Functional Nutrition/Functional Foods for Chronic Disease Module 1, USA, 2018
  • Thai Traditional Therapeutic Massage and Thai Traditional Pharmacy Accredited and Certified by The Union of Thai Traditional Medicine Society, Ministry of Public Health