ทำไม “อินเดีย” ถึงส่งออก “ข้าว” มากสุดในโลก ครองส่วนแบ่งตลาดกว่า 35%

954
ข้าว

ไขคำตอบทำไม “อินเดีย” ถึงขึ้นแท่นประเทศที่ส่งออก “ข้าว” มากสุดในโลก ครองส่วนแบ่งตลาดกว่า 35% แม้จะไม่ได้ผลิตข้าวได้เป็นเบอร์ 1 ของโลก

“ข้าว” เป็นหนึ่งพืชสำคัญของโลก และเป็นอาหารของผู้คนหลายพันล้านคน โดยเฉพาะอย่างยิ่งคนไทยคงจะคุ้นชินกับข้าวที่ถือเป็นอาหารหลักเป็นอย่างดี จากข้อมูลของ The Observatory of Economic Complexity (OEC) เป็นแพลตฟอร์มการแสดงภาพข้อมูลและการกระจายข้อมูลออนไลน์ ได้รับการออกแบบและพัฒนาโดย Datawheel พบว่า ในปี 2564 ข้าวเป็นสินค้าที่มีการซื้อขายมากที่สุดอันดับที่ 156 ของโลก มูลค่าการซื้อขายสูงถึง 2.84 หมื่นล้านดอลลาร์

สภาส่งเสริมการค้าของอินเดีย (TPCI) คาดการณ์ ตลาดข้าวทั่วโลกจะมีมูลค่าสูงถึง 3.56 แสนล้านดอลลาร์ ภายในปี 2573 โดยเติบโตที่ CAGR ที่ 2.6% ในช่วงปี 2566-2573 แต่การผลิตข้าวก็ยังไม่เพียงพอกับความต้องการ เนื่องจากทั่วโลกผลิตข้าวได้เพียง 500 ล้านตันเท่านั้น แต่การบริโภคข้าวทั่วโลกยังคงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง อย่างในปีการเพาะปลูกปี 2564/2565 มีการบริโภคข้าวกว่า 520 ล้านตันทั่วโลก เพิ่มขึ้นจาก 437.18 ล้านตันในปีเพาะปลูก 2551/2552

ส่วนการค้าระหว่างประเทศมีเพียง 10% เท่านั้น โดย “อินเดีย” เป็นประเทศผู้ส่งออกข้าวมากที่สุดของโลก โกยรายได้เฉียด 1 หมื่นล้านดอลล์ เท่ากับว่าอินเดียครองส่วนแบ่งในตลาดโลกกว่า 35.4% ตามมาติดๆ คือ ประเทศไทย ที่ทำรายได้จากการส่งออกข้าว 3.3 พันล้านดอลลาร์ หรือคือเป็น 12.3% และเวียดนาม 3 พันล้านดอลล์ หรือราว 10.4%

โดย อินเดีย ได้ทำสถิติการส่งออกข้าวสูงสุดเป็นประวัติการณ์ในปี 2565 ซึ่งมากกว่า 4 ประเทศอื่นๆ ในอุตสาหกรรมนี้ ทั้ง ไทย เวียดนาม ปากีสถาน และสหรัฐอเมิริกา รวมกันซะอีก

ซึ่ง อินเดียรักษาตำแหน่งผู้นำส่งออกข้าวเบอร์ 1 โลก มายาวนานตั้งแต่ปี 2555 ตามข้อมูลของ ORF พบว่าได้ส่งออกข้าวไปให้ 5 ประเทศหลัก ได้แก่ บังคลาเทศ ซาอุดีอาระเบีย อิหร่าน อิรัก และเบนิน

หากถามว่าทำไมอินเดียถึงส่งออกข้าวมากสุดในโลก?

นั่นเป็นเพราะว่า อินเดีย ไม่ได้เพียงเป็นประเทศที่ส่งออกมากที่สุดเท่านั้น TPCI รายงานว่ายังเป็นผู้ผลิตข้าวรายใหญ่อันดับ 2 ของโลกอีกด้วย และสามารถปลูกข้าวได้เกือบทุกรัฐของประเทศ รัฐที่ผลิตข้าวอันดับต้น ๆ ได้แก่ เบงกอลตะวันตก, UP, ปัญจาบ, พรรคเตลัง และทมิฬนาฑู

หากมองในภาพรวมของธัญพืช Observer Research Foundation อินเดียเป็นผู้ผลิตธัญพืชรายใหญ่อันดับ 3 โดยมีพื้นที่เพาะปลูกถึง 11.2% ของโลก แม้จะมีพื้นที่เพาะปลูกข้าวสูงที่สุด ซึ่งมากกว่าจีนอย่างมีนัยสำคัญ แต่ก็เป็นผู้ผลิตรายใหญ่อันดับ 2 เนื่องจากยังเผชิญปัญหาอัตราผลผลิตที่ต่ำ อยู่ที่ 2,809 กิโลกรัม/เฮกตาร์

โดยปัญหาหลักมาจากประสิทธิภาพการผลิตที่ต่ำ เช่น ความไม่เท่าเทียมกันในภูมิภาค ประเภทระบบนิเวศที่ไม่ตรงกัน การใช้ปุ๋ยไม่สม่ำเสมอ การใช้เทคโนโลยีที่ล้าหลัง ประสบปัญหาน้ำท่วมมากเกินไป และการจัดการและการชลประทานที่ไม่ดี ปัญหาเหล่านี้นับเป็นตัวเร่งที่ทำให้รัฐบาลอินเดียต้องเข้ามาแทรกแซงและดำเนินมาตรการทางการค้าเพื่อรักษาเสถียรภาพของตลาด

แต่ขณะเดียวกันนั้น อีกฟากหนึ่ง จีน แม้จะเป็นผู้ผลิตอันดับต้นๆ แต่จีนก็มีส่วนแบ่งการส่งออกต่ำกว่า และกลายเป็นผู้นำเข้ารายใหญ่ของอินเดีย เนื่องจากจีนเผชิญกับความต้องการภายในประเทศ และความตึงเครียดทางการเมืองหลังโควิด-19

ในส่วนของ ปากีสถาน ไทย เวียดนาม และซัพพลายเออร์ตามปกติไม่สามารถตอบสนองความต้องการของจีนได้ จึงทำให้จีนยังคงต้องพึ่งพาข้าวจากอินเดียนั่นเอง

นอกจากนี้ยังมี ตลาดแอฟริกาตอนใต้ทะเลทรายซาฮารา ที่ขึ้นเท่นผู้นำในการนำเข้าข้าวทั่วโลก สะท้อนให้เห็นถึงแนวโน้มที่โดดเด่นของข้าวในการเป็นอาหารหลักในภูมิภาคกำลังพัฒนา ซึ่งกลุ่มประเทศเหล่านี้คิดเป็น 3 ใน 5 อันดับแรกตลาดส่งออกของอินเดีย

อย่างไรก็ตาม กลยุทธ์หลักของอินเดียใช้ นั่นคือ การเป็นซัพพลายเออร์ข้าวขาวที่มีราคาต่ำที่สุดมาโดยตลอด เพราะสต๊อกในประเทศอยู่ในระดับสูง และราคาในประเทศที่ต่ำ ทำให้อินเดียสามารถขายข้าวให้กับตลาดต่าง ๆ ด้วยส่วนจำนวนมากมายในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา โดยอินเดียขายข้าวให้กว่า 150 ประเทศ

ดังนั้นจะเห็นว่าแม้ความเคลื่อนไหวของอินเดียเพียงเล็กน้อย ก็ส่งผลกระทบต่อตลาดทั่วโลก อย่างเช่น ในปี 2550 อินเดียเริ่มสั่งห้ามการส่งออก ส่งผลให้ราคาข้าวทั่วโลกพุ่งถึงจุดสูงสุดใหม่ในช่วงนั้น และกระทบต่อผู้นำเข้าเกือบทุกประเทศ นอกจากนั้นซัพพลายเออร์คู่แข่งอย่างไทยและเวียดนามยังต้องเผชิญกับราคาข้าวที่สูงขึ้นอีก ซึ่งสูงกว่าอินเดียราว 30%

อนึ่ง ข้าว ยังคงมีการบริโภคในหลายประเทศทั่วโลก จึงทำให้ยังเป็นที่ต้องการอย่างมาก แน่นอนว่าจะทำให้อินเดียยิ่งแข็งแกร่งมากขึ้น โดยเฉพาะหากมีการแก้ปัญหาที่เผชิญ รวมถึงนำเทคโนโลยีใหม่ๆ เข้ามาประยุกต์ในภาคเกษตร


อ้างอิง :

https://oec.world/en/profile/hs/rice
https://oec.world/en/profile/bilateral-product/rice/reporter/ind
https://www.tpci.in/indiabusinesstrade/blogs/indias-rice-exports-whats-fuelling-the-dominance/
https://www.orfonline.org/expert-speak/indian-rice-export-ban-implications-for-global-markets-and-food-security
https://fas.usda.gov/data/rice-export-prices-highest-more-decade-india-restricts-trade
https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/agriculture/why-india-holds-the-key-to-global-rice-market-outlook/articleshow/92122332.cms?from=mdr

อ่านเพิ่มเติม